کوئی ویہہ کُو ورھیاں مگروں اپنیاں پنڈ وچ لگاتار رہن دا موقع ملیا مشینی واہی بیجی، موٹر سائیکاں موبائلاں دے دور وچ ڈنگر پالن دے نویں ڈھنگ اتے مالک مزارع دے ویہار نوں بدل رہی منظم تے عزت دار مزدوری نے پنڈاں دی معیشت نوں جیویں نویں سریوں اسار دتا ہووے۔
انٹرپرینیئورشپ وی ودھی اے، ویلڈر تک پنڈ دے وچ ای لبھ جاندے نیں۔ ریڑھی والے نکے نکے ڈھابے برگر تے گول گپے ویچ رہے نیں۔ نکیاں دکاناں تے بالاں دیاں پاپڑاں دے ون سونے پیکٹ دھڑادھڑ وک دے نیں پئے۔ دکانداراں نوں سپلائیاں کمپنیاں یا سیل مین ڈائریکٹ کر دے نیں۔ ہر پنڈ وچ سپلائیاں والے ٹرک تے ڈبے گھوں گھوں کردے پھر دے نیں۔ لوڈر موٹرسائیکل رکشے تھوڑے پیسیاں وچ ڈھیر سامان ڈھو دیندے نیں۔ موبائلاں تے آرڈر ہوندے نیں۔بنکاں دی گنتری تے رونق ودھی اے۔ ایل پی جی گیس دا کاروبار وی ودھیا اے۔ پرائیویٹ تعلیم تے صحت دیاں سہولتاں ہر میل تے انج کھلریاں پیاں نیں جیویں ایتھوں دی جم پل ہون۔
ہر نویں ٹیکنالوجی، سپرے جاں ڈنگراں دی بیماری دی خبر موبائلاں راہیں منٹاں سکنٹاں وچ سارے علاقے وچ دھم جاندی اے۔ کرن والے لئی کم وی ہے تے محنت دی عزت وی ہے۔ ایہہ سارا کجھ پرائیویٹ سیکٹر تے ٹیکناجی دے سر تے اک اگے ودھ دے سماج دی نشانی اے ۔ پر کیہہ پنجاب دا دیہی سماج اگے ودھ رہیا اے؟
میرا خیال اے نہیں۔
دو وڈیاں وجہاں نیں۔ اک تے ریاست واسطے پنڈ مترئیے ساک نیں۔ سرکار ولوں پنڈاں وچ میونسپل نظام دی ذمہ داری کسے قانون وچ نہیں لئی گئی۔ مقامی حکومتاں دا پی ٹی آئی دا قانون وی پنڈ دی ذمہ داری توں صاف کنی کترا گیا اے۔ پنڈاں وچ وستاں دا ورتا، کوڑے دی مقدار اتے پانی دا ورتارا کئی گنا ودھ گیا ہے پر ایہنوں ٹکانے لاون یا سنبھالن دا کوئی انتظام دھروں موجود ای نہیں۔۔ کوڑا باہر روڑیاں تے جاندا اتے گندا پانی کھالاں وچ دی کھیتاں نوں جیہدے پاروں پنڈاں وچ صاف صفائی نہ ہوون دے بروبر اے۔ سوکھے لوک کم بھانویں۔پنڈ وچ ای کر دے ہون اپنے بالاں نوں لاگلے شہر وچ رکھدے نیں۔
دوجا گمبھیر مسئلہ سماجی اداریاں دا مکنا اے۔ پنچائت، جنج گھر، چوپال، میلے، بازیاں، گاون وجاون، رہس، سرکس، کھیڈاں اتے مرنے پرنے دے انتظام لئی ستھاں دا ناں نشان ای نہیں رہیا۔ سکولاں دے ادارے سرکار ہتھ نیں تے پنڈاں وچ واحد سماجی ادارہ بچ دی اے مسیت۔
مسجداں، مدرسے اتے ایہناں نال جڑیاں فرقو تنظیماں جاں نوجواناں دے جتھے اداریاں دا کھپا پور دے نیں اور اک دوسرے دے برخلاف یا آپس وچ ای کھیہہ بکھیہہ ہوندے رہندے نیں جیہدا نتیجہ نویاں وکھریاں مسیتاں تے نویں وکھرے مدرسے بن۔دے نیں۔ پنج ہزار دی آبادی دے میرے پنڈ وچ وکھو وکھ فرقیاں دیاں چھ مسیتاں نیں۔ تیہہ ورھے پہلاں پنڈ وچ اک ہی مسیت سی۔ ہر بندے نے شناخت دے مکھوٹے تے سدھے پاسے اپنی برادری لکھی اے اتے پٹھے پاسے فرقہ۔ برادری اور فرقہ کڈھ دیو تاں کوئی اجتماعی تنظیم باقی نہیں رہندی۔
سیاسی جماعتاں دے ورکراں دی تعداد نہ ہون دے برابر اے۔ دقیانوسی سوچ، سازشی نظریاں اتے کلچر اور بولی مخالف بیانیے نوں سینے نال لے کے ٹر رہیا پنجاب دا دیہی سماج (انج تے شہری سماج وی لگ بھگ ایہو جیہا ای اے) ۔
آلو اتے کپاہ کیرن والی جدید مشیناں تے کمپیوٹرائزڈ لیولنگ دی ٹیکنالوجی دے نال نال ای چلدی اے ساڈی وہم پرستی۔ ہالے پرانے ان پڑھ لوک وکھری گل سنن دا حوصلہ وی رکھ دے نیں تے ایہناں وچ سوجھ سیانف وی موجود اے پر پڑھے لکھے دوستاں دی ودھیری گنتری اپنے وچاراں توں وکھ کجھ سنن تے تیار ای نہیں۔
جدیدیت اتے پچھل پیری دا ایہہ دوغلاپن کدوں تک چلسی ایہہ تے ماہرین ای دس سکدے نیں پر مارکیٹ دیاں لوڑاں تھوڑاں وجہوں سماجی بنتر وی بدل رہی اے/ سکدی اے بھانویں ایہہ بدلاء کیڑی دی چال تے ہووے۔ جیویں زنانیاں دی تعلیم اور کم دے برخلاف اوازاں گھٹ ہو رہیاں نیں۔
کدھرے سرکار پنڈاں دا میونسپل انتظام سنبھال لوے، ادارے کھڑے کردیوے تاں جا کے ایس روگی سماج نوں صحیح پاسا لبھ سکے گا۔
